Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, insan sağlığını doğrudan etkileyen ve yüksek risk barındıran bazı sanayi kolları da artık yıpranma payı listesine dahil edilecek. Bu gelişme, “EYT’siz erken emeklilik mümkün mü?” sorusunu yeniden gündemin merkezine taşıdı.
Yıpranma payı nedir? Fiili hizmet süresi zammı nasıl çalışır?
Yıpranma payı, mevzuattaki adıyla fiili hizmet süresi zammı, ağır, tehlikeli ve yıpratıcı işlerde çalışan sigortalıların;
prim günlerine ilave süre eklenmesini,
ayrıca emeklilik yaş haddinden indirim yapılmasını
sağlayan özel bir uygulamadır.
Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre sistem şu şekilde işlemektedir:
Ek prim günü kazanımı
Çalışılan her 12 aylık süreye karşılık işin risk düzeyine göre;
60 gün,
90 gün,
180 gün ilave prim günü eklenmektedir.
Emeklilik yaşından düşülmesi
Kazanılan bu ilave süreler yalnızca prim gününü artırmakla kalmaz. Aynı zamanda belirli üst sınıra kadar emeklilik yaş haddinden de düşülür.
Bu sistem sayesinde çalışanlar, mevzuata göre en fazla 8 yıla kadar daha erken emekli olabilmektedir.
Yıpranma payı EYT yerine geçer mi?
Burada en çok yanlış anlaşılan konu şudur:
Yıpranma payı, EYT düzenlemesinin yerine geçen yeni bir emeklilik modeli değildir. Ancak;
ağır ve riskli işte çalışanlar için,
yaş şartını fiili hizmet süresi zammı yoluyla öne çekebilen
özel bir avantaj mekanizmasıdır.
Bu nedenle bazı meslek grupları için pratikte “EYT’siz erken emeklilik” imkânı doğabilmektedir.
2026 itibarıyla yıpranma payı listesine eklenmesi planlanan yeni iş kolları
Basına yansıyan bilgilere göre SGK’nın yeni yol haritasında özellikle ağır sanayi ve endüstriyel üretim alanları öne çıkıyor.
Yeni kapsama alınması öngörülen sektörler şunlar:
Çimento fabrikaları
Toz, yüksek ısı ve yoğun fiziksel yük altında çalışan üretim personeli.
Alüminyum üretim tesisleri
Elektroliz ve döküm süreçlerinde görev yapan, ağır metal ve kimyasallara maruz kalan çalışanlar.
Dökümhaneler
Metal ergitme, kalıp ve şekillendirme süreçlerinde görev alan işçiler.
Cam sanayi
Sürekli yüksek sıcaklık, kimyasal bileşenler ve fırın ortamında çalışan üretim personeli.
Bu sektörlerin ortak özelliği, uzun vadede meslek hastalığı ve kalıcı sağlık risklerinin yüksek olmasıdır.
Meslek gruplarına göre yıpranma payı avantajları
Mevcut uygulamalar ve yeni eklenmesi planlanan alanlar birlikte değerlendirildiğinde tablo şu şekildedir:
Yer altı maden işçileri
Yıllık kazanılan ek gün: 180 gün
Maksimum yaş indirimi: 8 yıla kadar
Asker, polis ve MİT mensupları
Yıllık kazanılan ek gün: 90 gün
Maksimum yaş indirimi: 5 yıla kadar
Sağlık çalışanları
Yıllık kazanılan ek gün: 60 gün
Maksimum yaş indirimi: 3 – 5 yıl arası
Basın kartı sahibi gazeteciler
Yıllık kazanılan ek gün: 90 gün
Maksimum yaş indirimi: Çalışma süresine göre değişken
Yeni kapsama alınan sanayi işçileri
Yıllık kazanılan ek gün: 60 – 90 gün
Maksimum yaş indirimi: 5 yıla kadar
Yer altı maden işçileri için en güçlü hak devam ediyor
Yıpranma payı sistemindeki en avantajlı grup, mevzuata göre hâlen yer altı maden işçileridir.
Yer altında fiilen geçirilen her yıl için;
360 gün çalışma,
180 gün ilave prim hesaplanmaktadır.
Yani bir yıl, sistemde 1,5 yıl olarak kabul edilmektedir. Bu uygulama sayesinde yer altı maden işçileri, Türkiye’de en erken emekli olabilen meslek gruplarının başında gelmeye devam etmektedir.
Bu düzenleme kesinleşti mi?
Burada özellikle altı çizilmesi gereken nokta şudur:
Yıpranma payı kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar, SGK ve ilgili kurumlar nezdinde değerlendirme ve teknik analiz aşamasındadır. Henüz Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yürürlüğe girmiş kesin bir yönetmelik değişikliği bulunmamaktadır.
Süreç, basına yansıyan bilgilere göre özellikle Cumhuriyet kaynaklı haberlerde gündeme gelmiştir.
Bu nedenle yeni meslek gruplarının fiilen yıpranma payından yararlanabilmesi için, yasal düzenleme ve ikincil mevzuatın tamamlanması gerekmektedir.
Kimler bu haktan yararlanabilecek?
Yıpranma payı uygulamasında en kritik kriter, yalnızca meslek unvanı değil;
fiilen riskli işte çalışılması,
SGK’ya bildirilen meslek kodu,
iş yerinin faaliyet kodu olmaktadır.
Aynı iş yerinde çalışan herkes otomatik olarak yıpranma payından yararlanamaz. Çalışanın, mevzuatta tanımlanan riskli faaliyetin içinde yer alması zorunludur.
EYT’siz erken emeklilik için kapı aralanıyor mu?
Yeni sektörlerin sisteme dahil edilmesiyle birlikte;
prim gününü tamamlamış,
ancak yaş şartına takılan
çok sayıda sanayi çalışanı için fiili hizmet süresi zammı sayesinde emeklilik yaşı daha erkene çekilebilecek.
Bu yönüyle bakıldığında, özellikle ağır sanayide çalışanlar için fiilen “EYT’siz erken emeklilik” yolunun güçlenmesi söz konusu olabilir.
