Suriye’nin yakın tarihine kanlı bir mirasla geçen Rifaat Esed, 88 yaşında hayatını kaybetti. Onu dünya kamuoyunun hafızasına kazıyan ise yalnızca Esed ailesinin bir üyesi olması değil, 1982 Hama Katliamı’nın askeri mimarı olarak anılmasıydı. Binlerce sivilin ölümünden sorumlu tutulan Rifaat Esed, yaşamı boyunca gücün, cezasızlığın ve devlet şiddetinin sembol isimlerinden biri oldu. Ölümüyle birlikte geriye kapanmayan bir adalet dosyası, hesap sorulamamış suçlar ve travmatik bir toplumsal hafıza kaldı.
Rifaat Esed Kimdir, Rifaat Esed Nereli, Rifaat Esed Kaç Yaşında Öldü?
Rifaat Ali Süleyman Esed, 1937 yılında Suriye’nin Lazkiye iline bağlı Kardaha’da doğdu. Kardaha, Esed ailesinin siyasi ve sosyolojik merkez üssü olarak biliniyor. Esed ailesinin Alevi kökenli yapısı, Suriye’deki iktidar ilişkilerinde belirleyici bir rol oynadı.
Rifaat Esed, 22 Ocak 2026’da 88 yaşında hayatını kaybetti. Ölümüne kadar geçen süreç, yalnızca bir bireyin biyografisi değil; aynı zamanda Suriye’de devlet gücünün nasıl kişiselleştiğinin de somut bir örneğiydi.
Esed Ailesi, Hafız Esed, Aile Devleti ve Rifaat Esed’in Sistemdeki Yeri
Rifaat Esed’in yükselişi, ağabeyi Hafız Esed’in 1970’te gerçekleştirdiği “Düzeltme Hareketi” ile başladı. Bu askeri-siyasi hamle, Suriye’de tek aileye dayalı bir iktidar düzeninin kapısını açtı.
Rifaat Esed bu sistemde:
Sıradan bir komutan olmadı
Rejimin en sert, en denetimsiz askeri gücünü yönetti
Güvenlik politikalarının fiili karar vericilerinden biri haline geldi
Aile içi sadakat, ideolojik bağlılıktan daha belirleyiciydi. Rifaat Esed de bu düzenin gölgelerdeki kilit aktörü olarak öne çıktı.
Savunma Tugayları, Rifaat Esed’in Ordudaki Gücü, Denetimsiz Askeri Yapı
Rifaat Esed’in adı en çok Savunma Tugayları ile anıldı. Bu birlikler:
Doğrudan Rifaat Esed’e bağlıydı
Suriye ordusunun klasik hiyerarşisine tabi değildi
Hukuki ve siyasi denetimden fiilen muaftı
Savunma Tugayları, rejimin iç tehditlere karşı kullandığı en acımasız askeri aygıt olarak biliniyordu. İşte bu yapı, Hama’da yaşananların altyapısını oluşturdu.
Hama Katliamı Nedir, 1982 Hama’da Ne Oldu, Rifaat Esed’in Rolü Ne?
Rifaat Esed’in ismini tarihe kazıyan olay, Şubat 1982 Hama Katliamı oldu. Rejim, Müslüman Kardeşler’i gerekçe göstererek Hama’ya geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı.
Bu süreçte:
Operasyon 27 gün sürdü
Şehir ağır topçu ve hava bombardımanına maruz kaldı
Mahalleler tamamen yerle bir edildi
Rastgele infazlar ve toplu tutuklamalar yapıldı
Operasyonun sahadaki askeri komutanı Rifaat Esed’di. Bu nedenle katliam, onun adıyla özdeşleşti.
Hama Katliamı Kaç Kişi Öldü, Resmi Rakam Var mı?
Hama Katliamı’na ilişkin resmi bir can kaybı rakamı hiçbir zaman açıklanmadı. Ancak insan hakları kuruluşlarının ve bağımsız araştırmacıların tahminleri şu aralıkta birleşiyor:
En az 10 bin kişi
En fazla 40 bin kişi
Ölenlerin büyük bölümünün silahsız siviller olduğu kabul ediliyor. Bu belirsizlik bile, yaşananların boyutunu gözler önüne seriyor.
“Hama Kasabı” Lakabı Nereden Geliyor, Rifaat Esed Neden Böyle Anılıyor?
1982’den sonra Rifaat Esed için uluslararası kamuoyunda tek bir tanım yerleşti:
“Hama Kasabı”
Bu lakap:
Sistematik sivil katliamları
Orantısız askeri güç kullanımını
Cezasızlığı
sembolize etti. Rifaat Esed’in adı, Hama ile birlikte toplu yıkım ve korku politikası anlamına geldi.
Hafız Esed Hastalandı, Rifaat Esed Darbe mi Yapmak İstedi?
1983 yılında Hafız Esed’in ağır hastalanması, Suriye’de bir güç boşluğu yarattı. Rifaat Esed bu dönemde:
Kendini olası halef olarak konumlandırdı
Üniformalı fotoğraflarını Şam’da yaydırdı
Birliklerini başkentin stratejik noktalarına konuşlandırdı
Bu hamleler, “yumuşak darbe girişimi” olarak yorumlandı. Ancak Hafız Esed’in toparlanmasıyla dengeler değişti.
Rifaat Esed Sürgüne Nasıl Gönderildi, Suriye’den Neden Ayrıldı?
1984’te güç mücadelesini kaybeden Rifaat Esed:
Tüm resmi görevlerinden alındı
Suriye dışına çıkarıldı
Aile içi uzlaşı adı altında etkisizleştirildi
Böylece Rifaat Esed için uzun sürgün yılları başladı.
Rifaat Esed Serveti, Avrupa’daki Mal Varlığı, Lüks Hayatı
Sürgün yıllarında Rifaat Esed:
İsviçre
Fransa
İspanya
arasında yaşadı. Bu süreçte:
Lüks villalar
Oteller
Ticari gayrimenkuller
edindi. Servetinin değeri onlarca milyon avro ile ifade edildi. Ancak bu servetin kaynağı, Avrupa yargısının da dikkatini çekti.
Rifaat Esed Fransa Davası, Hapis Cezası, El Konulan Mal Varlıkları
Fransa’da açılan dava, Rifaat Esed için önemli bir kırılma noktası oldu. 2022 yılında:
Yaklaşık 90 milyon avroluk haksız kazanç
4 yıl hapis cezası
Mal varlığına el koyma kararı
verildi. Bu dava, bir Esed ailesi üyesinin Avrupa’da mahkum edilmesi açısından tarihi nitelik taşıdı.
İsviçre Soruşturması, Savaş Suçları Dosyası, Neden Yargılanamadı?
İsviçre savcılığı, Rifaat Esed hakkında:
Savaş suçları
İnsanlığa karşı suçlar
kapsamında soruşturma yürüttü. Dosyanın merkezinde Hama Katliamı vardı. Ancak Rifaat Esed’in ölümü, bu dosyada yargılamanın önünü kapattı.
Rifaat Esed Suriye’ye Döndü mü, 2021 Dönüşü Ne Anlama Geliyordu?
2021 yılında Rifaat Esed, Fransa’daki cezanın infazından kaçınmak amacıyla Suriye’ye döndü. Bu dönüş:
“Aile içi uzlaşı” olarak sunuldu
Rejimle çekilen fotoğraflarla normalleştirilmeye çalışıldı
Ancak bu dönüş, gerçek bir siyasi rehabilitasyon anlamına gelmedi.
Beşşar Esed Sonrası, Rifaat Esed’in İkinci Kaçışı
Aralık 2024’te Beşşar Esed yönetiminin devrilmesi sonrası Rifaat Esed, Suriye’de kalmadı. Ülkeyi terk ederek:
Lübnan
Ardından Birleşik Arap Emirlikleri
yolunu izledi. Hayatını burada kaybetti.
Rifaat Esed Öldü Ama Dosyası Kapandı mı?
Rifaat Esed:
Kamuoyu önünde yargılanmadan
Kurbanların tanıklıkları dinlenmeden
Toplumsal yüzleşme yaşanmadan
hayatını kaybetti. Bu nedenle pek çok Suriyeli için ölümü, adalet adına kaçırılmış bir fırsat olarak görülüyor.
Rifaat Esed’in Tarihteki Yeri, Cezasızlık ve Hafıza
Bugün Rifaat Esed’in adı:
Devlet şiddeti
Cezasızlık kültürü
Aile diktatörlüğü
ile birlikte anılıyor. Beden öldü, ancak suçların toplumsal hafızadaki ağırlığı yaşamaya devam ediyor.
