İran’da ekonomik kriz ve toplumsal huzursuzluk kaynaklı protestolar, 2025’in son günlerinde başlayan büyük halk hareketine dönüşürken, ülke genelinde bilanço her geçen gün daha da ağırlaşıyor. "İran son dakika, İran'da neler oluyor, İran’daki protestolarda kaç kişi öldü?" soruları dünya genelinde manşetlere taşınıyor. Son gelen bilgiler, protestoların şiddetlenerek sürdüğünü ve çok sayıda ölüm, yaralanma ve gözaltı yaşandığını gösteriyor.
Amerika merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından açıklanan son veriler, İran’daki krizin ulaştığı boyutu gözler önüne serdi.
İran’da neler oluyor, protestolar neden başladı, nasıl yayıldı?
İran’daki protestoların fitili, 28 Aralık 2025 tarihinde başkent Tahran'da, Büyük Çarşı esnafının döviz kuru ve enflasyon kaynaklı ekonomik sorunlara tepki göstermesiyle ateşlendi. İran Riyali'nin rekor seviyede değer kaybetmesi, alım gücünün düşmesi ve hükümetin ekonomik krizi yönetememesi, geniş çaplı bir halk tepkisine dönüştü.
Başta Tahran olmak üzere İsfahan, Tebriz, Meşhed, Kirman, Şiraz gibi büyük şehirlerde başlayan gösteriler, kısa sürede ülke geneline yayılan bir protesto zincirine dönüştü. Göstericiler hem ekonomik taleplerini dile getirirken, zamanla siyasi reform ve özgürlük çağrıları da eylemlerin merkezine yerleşti.
İran’daki protestolarda kaç kişi öldü, kaç kişi yaralandı, kaç kişi gözaltına alındı?
HRANA’nın yayımladığı 17. gün raporu, İran’da yaşananların ciddiyetini gözler önüne seriyor. Ajansın verilerine göre:
Toplam ölü sayısı: 2.550
Bunlardan 2.403'ü gösterici,
147’si ise güvenlik güçlerinden oluşuyor.
Yaralı sayısı: 1.134
Gözaltına alınanların sayısı: 18.434 kişi
Ayrıca, ölümler arasında 12 kişinin 18 yaşından küçük olduğu bilgisi de raporda yer aldı.
Bu rakamlar, protestoların bastırılma sürecinde ağır güç kullanıldığını ve sivil can kayıplarının oldukça yüksek olduğunu gösteriyor. Uluslararası kuruluşlar, özellikle çocuk ölümleri ve kitlesel gözaltılar nedeniyle İran yönetimine yönelik baskılarını artırmış durumda.
İran yönetiminden resmi açıklama geldi mi?
İran’daki resmi makamlar, şu ana kadar protestolarda hayatını kaybeden, yaralanan ya da gözaltına alınanlara dair net bir açıklama yapmadı. Devlet medyası olayları ya görmezden geliyor ya da “provokasyon” başlığı altında kısıtlı bilgilerle geçiştiriyor. Bu durum, uluslararası kamuoyunda İran hükümetine karşı eleştirilerin artmasına yol açtı.
İnsan hakları örgütleri, BM ve Avrupa Birliği, İran’a "orantısız güç kullanımı" nedeniyle çağrıda bulunarak, protestoların bastırılmasında uluslararası hukuk kurallarına uyulması gerektiğini belirtti.
HRANA verileri nasıl toplanıyor, güvenilir mi?
HRANA (Human Rights Activists News Agency), İran’daki bağımsız insan hakları aktivistleri tarafından kurulan, merkezi yurt dışında olan ve gizli tanıklar, bölgesel kaynaklar ve yerel haber ağları aracılığıyla veri toplayan bir ajanstır. Uzun yıllardır İran’daki baskı rejimi, tutuklamalar, infazlar ve sivil hak ihlalleriyle ilgili raporlar yayımlayan ajans, Birleşmiş Milletler ve uluslararası STK’lar tarafından da referans olarak kabul edilmektedir.
Bu nedenle açıklanan veriler, resmi kaynaklarla çelişse bile uluslararası alanda güvenilirlik taşımaktadır.
İran’da toplumsal ve siyasi baskı artıyor mu?
İran’da protestoların kontrol altına alınması amacıyla:
İnternet erişimi kısıtlandı,
VPN ve sosyal medya uygulamaları engellendi,
Bazı şehirlerde sokağa çıkma yasakları ilan edildi,
Bağımsız medya ve gazetecilere karşı baskı arttı.
Protestoların başladığı ilk günlerde sadece ekonomik talepler gündemdeyken, süreç içinde hükümete ve dini liderliğe yönelik sistem karşıtı sloganlar ön plana çıktı. Bu da hükümetin müdahale dozunu sertleştirdi.
İran’daki son durum uluslararası kamuoyunu nasıl etkiliyor?
İran’da yaşananlar yalnızca ülke içi bir kriz değil; bölgesel istikrar ve insan hakları gündemi açısından da dünya kamuoyunun radarında. Özellikle:
ABD Dışişleri Bakanlığı, protestoları destekleyen açıklamalar yaparken,
AB Konseyi, İran’a karşı olası yaptırımlar için harekete geçilebileceği mesajını verdi,
Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, İran’a hesap verme çağrısında bulundu.
Ayrıca İran diasporası, Avrupa ve Amerika’da çok sayıda dayanışma yürüyüşü düzenleyerek uluslararası desteği artırmaya çalışıyor. nereye evriliyor?
İran'da, 17 gündür süren ekonomik kriz kaynaklı protestolar, ülke tarihindeki en sert halk hareketlerinden birine dönüşmüş durumda. HRANA’nın açıkladığı verilere göre 2.550 kişi hayatını kaybetti, on binlerce kişi gözaltına alındı. Resmi makamların sessizliği ve uluslararası baskıların artışı, İran’ın önümüzdeki günlerde daha da kritik bir sürece girebileceğini gösteriyor.
